Priorytetowe działania na rzecz Circular Economy Act

Dlaczego jest to ważne?

Europa nie może rozwijać cyrkularnych tworzyw sztucznych⁽¹⁾ bez jasnych
i przewidywalnych ram regulacyjnych, które odblokują inwestycje. Popyt jest wciąż zbyt słaby, ponieważ rozproszone cele oraz ograniczona akceptacja kluczowych technologii nadal podważają uzasadnienie biznesowe dla cyrkularnych tworzyw.

Rekomendowane działania

• Ustanowienie jasnych i egzekwowalnych celów sektorowych w zakresie zawartości recyklatów⁽²⁾ w celu stworzenia otoczenia sprzyjającego inwestycjom dla europejskiego ekosystemu tworzyw sztucznych.
• Wynagradzanie producentów wykorzystujących cyrkularne tworzywa sztuczne poprzez zamówienia publiczne oraz bonusy w ramach rozszerzonej odpowiedzialności producenta (ROP).
• Promowanie wykorzystania cyrkularnych tworzyw wytwarzanych w UE⁽³⁾ w celu zrekompensowania wyższych kosztów energii i emisji CO2 ponoszonych przez europejskich producentów.

Dlaczego jest to ważne?

Producenci unijni ponoszą wyższe koszty energii i emisji CO₂ oraz podlegają bardziej rygorystycznym regulacjom klimatycznym, co osłabia ich globalną konkurencyjność. Nieskuteczny monitoring i kontrola graniczna umożliwiają wprowadzanie na jednolity rynek UE tworzyw nieprawidłowo oznakowanych i niespełniających wymogów, co podważa unijne regulacje i zniechęca do inwestycji w europejski ekosystem cyrkularnych tworzyw sztucznych.

Rekomendowane działania

• Nałożenie obowiązku spełniania przez importowane cyrkularne tworzywa oraz wyroby wymogów równoważnych z unijnymi w celu zapewnienia uczciwej konkurencji oraz wzmocnienia cyrkularności w UE.
• Wprowadzenie jasnych kodów celnych umożliwiających rozróżnienie tworzyw z surowców kopalnych od cyrkularnych, pozwalających na dokładniejsze śledzenie globalnych przepływów.
• Utworzenie Chemicals and Plastics Trade Observatory w celu wykrywania dumpingu oraz nieuczciwych praktyk handlowych, zanim spowodują szkody dla przemysłu UE.

Dlaczego jest to ważne?

Cyrkularna transformacja wymaga znaczących inwestycji w nowe technologie i infrastrukturę. Brak konkurencyjności oraz niewystarczające wsparcie regulacyjne w całym łańcuchu wartości tworzyw skutkują środowiskiem inwestycyjnym o wysokim poziomie ryzyka. W obliczu zamykania instalacji i spadku produkcji Europie grozi utrata zdolności przemysłowych oraz potencjału innowacyjnego niezbędnych do skalowania cyrkularnych⁽⁴⁾ rozwiązań.

Rekomendowane działania

• Reinwestowanie wszystkich przychodów z unijnych opłat związanych z tworzywami⁽⁵⁾ w infrastrukturę cyrkularną i innowacje.
• Ustanowienie dedykowanego unijnego Funduszu Cyrkularności w ramach Funduszu Konkurencyjności w celu przyspieszenia rozwoju innowacyjnych technologii i wsparcia transformacji przemysłu.
• Zapewnienie stosowania przez wszystkie państwa UE mechanizmu rekompensaty kosztów pośrednich w ramach EU ETS w celu ochrony istniejących zdolności produkcyjnych oraz wsparcia nowych inwestycji.

Dlaczego jest to ważne?

Odpady oraz surowce wtórne nadal podlegają niespójnie stosowanym przepisom w całej Europie. Spowalnia to recykling, zwiększa koszty i ogranicza dostęp przedsiębiorstw do niezbędnego surowca. Skuteczna gospodarka o obiegu zamkniętym opiera się na sprawnym przemieszczaniu odpadów oraz zharmonizowanych przepisach we wszystkich państwach członkowskich.

Rekomendowane działania

• Przyjęcie ogólnounijnych kryteriów utraty statusu odpadu⁽⁶⁾ dla wszystkich technologii recyklingu, zapewniających firmom pewność prawną w zakresie obrotu i wykorzystania produktów z recyklingu⁽⁷⁾.
• Wykorzystanie zasad wzajemnego uznawania krajowych kryteriów utraty statusu odpadu jako rozwiązania przejściowego do czasu wdrożenia kryteriów ogólnounijnych.
• Uproszczenie i harmonizacja procedur dotyczących wewnątrzunijnego przemieszczania odpadów w prawodawstwie wtórnym do Waste Shipment Regulation, zwłaszcza w odniesieniu do odpadów tworzyw o znanym składzie i istniejącym popycie rynkowym, tak aby mogły być efektywnie kierowane do miejsc, w których mogą zostać przetworzone.

Dlaczego jest to ważne?

Wartość odpadów z tworzyw sztucznych jako zasobu wciąż pozostaje w dużej mierze niedoceniana. W 2024 r. w Europie zebrano 32,7 mln ton poużytkowych odpadów z tworzyw sztucznych, jednak tylko 28,8% (9,4 mln ton) poddano recyklingowi, podczas gdy 71,2% (23,3 mln ton) trafiło do spalenia lub na składowiskach⁽⁸⁾. Nielegalny eksport odpadów, napędzany nadużyciami i zjawiskiem free riding⁽⁹⁾ dodatkowo osłabia wysiłki UE.

Rekomendowane działania

• Wprowadzenie zakazu składowania i spalania tworzyw nadających się do recyklingu⁽¹⁰⁾, aby zachować wartościowe materiały w gospodarce UE.
• Uwzględnienie spalania odpadów komunalnych w przeglądzie EU ETS w 2026 r., aby lepiej odzwierciedlić wpływ na klimat oraz zachęcić do recyklingu.
• Zwiększenie liczby kontroli oraz działań egzekucyjnych w celu powstrzymania nielegalnego eksportu i zatrzymania wartościowych materiałów w Europie.

Dlaczego jest to ważne?

Cyrkularna transformacja Europy wymaga silniejszej koordynacji transgranicznej, zharmonizowanych przepisów oraz lepszego zrozumienia tworzyw sztucznych i procesów recyklingu. Obecnie systemy rozszerzonej odpowiedzialności producenta znacznie różnią się między państwami członkowskimi, a wiele z nich nadal nie dysponuje infrastrukturą niezbędną do efektywnego gospodarowania odpadami. Bez lepszego zarządzania i większej spójności postęp pozostanie rozproszony i nieefektywny.

Rekomendowane działania

• Utworzenie zharmonizowanych, ogólnounijnych ram ROP, zastępujących krajowe bazy danych jednolitym systemem rejestracji na poziomie UE w celu ograniczenia obciążeń administracyjnych i usprawnienia zasad compliance.
• Zapewnienie, aby przyszłe narzędzia cyfrowe (np. cyfrowy paszport produktu) były przyjazne dla użytkownika i nie tworzyły nowych barier dla przedsiębiorstw, w szczególności MŚP.
• Ustanowienie międzyregionalnych centrów obiegu zamkniętego (Trans- Regional Circularity Hubs) umożliwiających kierowanie odpadów do najlepiej dostosowanych instalacji recyklingu w granicach UE.